ژورنال معاملاتی؛ چه بنویسیم، چطور بخوانیم و از چند معامله به بعد به آن اعتماد کنیم

بیشتر معامله‌گرها فکر می‌کنند می‌دانند چرا ضرر می‌کنند. وقتی ژورنالشان را باز می‌کنید، معمولاً جواب چیز دیگری است. کسی که می‌گوید «استراتژی‌ام خوب است، فقط شانس نمی‌آورم» اغلب می‌بیند تمام ضررش از معامله‌هایی آمده که خارج از برنامه گرفته است. کسی که می‌گوید «سشن نیویورک بازار من است» گاهی می‌بیند همان سشن، سودهای لندن را پس می‌دهد.

ژورنال معاملاتی ابزاری است که این گفت‌وگو را از حدس به عدد می‌برد. در این مقاله می‌بینید چه ستون‌هایی واقعاً لازم است، چهار عددی که ژورنال باید به شما بدهد کدام است، و مهم‌تر از همه، از چند معامله به بعد می‌شود به آن عددها اعتماد کرد. دو ابزار تعاملی هم دارد: ماشین‌حسابی که بازه‌ی اطمینان درصد برد شما را نشان می‌دهد، و یک ژورنال نمونه که با برش زدنش می‌بینید پول کجا نشت می‌کند.

ژورنال معاملاتی چیست و چرا حافظه کافی نیست؟

ژورنال معاملاتی دفتری است که در آن هر معامله را با دلیل ورود، نقطه‌های ورود و خروج، اندازه‌ی ریسک، نتیجه و حال خودتان ثبت می‌کنید. با صورت‌حساب بروکر فرق دارد: صورت‌حساب می‌گوید چه شد، ژورنال می‌گوید چرا و چطور.

حافظه برای این کار ابزار بدی است، به سه دلیل که روانشناس‌ها سال‌هاست مطالعه‌شان کرده‌اند:

• سوگیری پس‌نگری: بعد از اینکه نتیجه را دیدیم، به نظرمان می‌رسد از اول می‌دانستیم. «معلوم بود برمی‌گردد» جمله‌ای است که فقط بعد از برگشت گفته می‌شود.
• سوگیری نتیجه: تصمیم را با نتیجه‌اش قضاوت می‌کنیم. معامله‌ی بی‌برنامه‌ای که سود داد را «خوب» به یاد می‌آوریم.
• سوگیری تأیید: معامله‌هایی را که با باورمان جورند بهتر به خاطر می‌سپاریم.

در مقاله‌ی روانشناسی معامله‌گری دیدیم این خطاها در لحظه‌ی معامله چه می‌کنند. ژورنال تنها جایی است که آن لحظه را قبل از دست‌کاری حافظه ثبت می‌کند.

چه ستون‌هایی بنویسیم؟

ژورنال خوب طولانی نیست؛ کامل است. اگر ثبت هر معامله بیش از دو دقیقه طول بکشد، بعد از دو هفته رها می‌شود. این ستون‌ها حداقل لازم‌اند:

• تاریخ و ساعت به وقت تهران. برای اینکه بعداً بتوانید بر اساس سشن برش بزنید. جدول سشن‌ها را در مقاله‌ی ساعات بازار فارکس آورده‌ایم.
• نماد و جهت. خرید یا فروش.
• نام ستاپ. از یک فهرست ثابت انتخاب کنید، نه هر بار یک جمله‌ی تازه. «پین‌بار روی حمایت» و «پولبک به فیبوناچی» قابل شمارش‌اند؛ «حس کردم برمی‌گردد» نیست.
• ورود، حد ضرر و حد سود. قبل از ورود، نه بعد از خروج.
• ریسک به درصد حساب. اگر این عدد از معامله‌ای به معامله‌ی دیگر عوض می‌شود، خودش یک یافته است.
• نتیجه بر حسب R. پایین‌تر توضیح می‌دهیم چرا.
• طبق برنامه بود؟ یک بله یا نه ساده. این مهم‌ترین ستون کل ژورنال است.
• حال هنگام ورود. آرام، عجله، جبران ضرر قبلی، ترس از جا ماندن. یک کلمه کافی است.
• اسکرین‌شات. یکی هنگام ورود و یکی بعد از خروج.

ستون‌های اختیاری مثل تایم‌فریم، فاصله تا خبر و اسپرد هنگام ورود را فقط وقتی اضافه کنید که سؤال مشخصی درباره‌شان دارید.

نتیجه را با R بنویسید، نه با دلار

R یعنی مقداری که در آن معامله ریسک کرده‌اید. اگر حد ضرر شما ۵۰ دلار ضرر می‌داد و معامله ۱۲۰ دلار سود داد، نتیجه ۲٫۴R است. اگر به حد ضرر خورد، یک R ضرر.

ثبت بر حسب R دو مزیت دارد. اول، معامله‌ها با اندازه‌ی حساب‌های مختلف قابل مقایسه می‌شوند. سود ۲۰۰ دلاری روی حساب ۱۰ هزار دلاری و سود ۲۰ دلاری روی حساب هزار دلاری، هر دو می‌توانند ۲R باشند. دوم، و مهم‌تر، R نشان می‌دهد آیا حد ضررتان را رعایت کرده‌اید. ضرری که بزرگ‌تر از یک R است یعنی حد ضرر جابه‌جا شده یا اصلاً نبوده. منطق R و قانون یک درصد را در مقاله‌ی استراتژی معاملاتی کامل گفته‌ایم.

چهار عددی که ژورنال باید به شما بدهد

با ۳۰ یا ۴۰ معامله‌ی ثبت‌شده، چهار عدد را حساب کنید:

1. درصد برد: تعداد معامله‌های برنده تقسیم بر کل معامله‌ها.
2. میانگین برد و میانگین باخت بر حسب R: معمولاً میانگین باخت باید نزدیک یک R باشد.
3. امید ریاضی هر معامله: درصد برد × میانگین برد، منهای درصد باخت × میانگین باخت.
4. پروفیت فاکتور: جمع سودها تقسیم بر جمع ضررها. بالای یک یعنی سودده.

مثال: ۴۰ معامله با ۴۵٪ برد، میانگین برد ۲R و میانگین باخت یک R. امید ریاضی برابر است با ۰٫۴۵ × ۲ منهای ۰٫۵۵ × ۱، یعنی ۰٫۳۵R در هر معامله. پروفیت فاکتور ۰٫۹ تقسیم بر ۰٫۵۵، یعنی حدود ۱٫۶۴. و درصد برد سر به سر برای این نسبت سود به ضرر ۳۳٫۳٪ است. روی کاغذ عالی است.

ولی یک سؤال جا ماند: این ۴۵٪ چقدر قابل اعتماد است؟

از چند معامله به بعد می‌شود به ژورنال اعتماد کرد؟

۴۵٪ برد در ۴۰ معامله یعنی ۱۸ برد. اگر شانس کمی جابه‌جا شده بود، می‌توانست ۱۴ یا ۲۲ برد باشد. آمار برای این وضعیت ابزار دقیقی دارد: بازه‌ی اطمینان نسبت. با روش ویلسون، درصد برد واقعی این معامله‌گر با ۹۵٪ اطمینان جایی بین ۳۰٫۷٪ و ۶۰٫۲٪ است.

سر پایین این بازه از نقطه‌ی سر به سر، یعنی ۳۳٫۳٪، پایین‌تر است. یعنی با ۴۰ معامله هنوز نمی‌شود رد کرد که این استراتژی در واقع کمی ضررده باشد: امید ریاضی در این بازه از حدود ۰٫۰۸R ضرر تا ۰٫۸۱R سود است. با همین آمار، حدود ۶۳ معامله لازم است تا سر پایین بازه از سر به سر بالاتر برود.

این عدد برای استراتژی‌هایی که نسبت سود به ضرر کمتری دارند خیلی بزرگ‌تر می‌شود. معامله‌گری با ۵۵٪ برد و برد و باخت برابر، حدود ۳۸۵ معامله لازم دارد. برای همین قضاوت درباره‌ی یک استراتژی بعد از ده معامله، چه مثبت چه منفی، بی‌معناست. همین منطق در مقاله‌ی مدیریت سرمایه هم دیده می‌شود: نوسان کوتاه‌مدت بزرگ‌تر از چیزی است که حس می‌کنیم.

با ماشین‌حساب زیر عددهای ژورنال خودتان را وارد کنید:

ژورنال را برش بزنید

عدد کل ژورنال معمولاً کم‌ترین اطلاعات را دارد. ارزش واقعی وقتی پیدا می‌شود که معامله‌ها را بر اساس یک ستون گروه‌بندی کنید: بر اساس ستاپ، سشن، حال هنگام ورود یا طبق برنامه بودن.

در ابزار زیر یک ژورنال نمونه‌ی ساختگی با ۶۰ معامله آمده که جمع کلش فقط ۱٫۲R سود است؛ تقریباً سر به سر. برش «طبق برنامه؟» را بزنید: ۴۲ معامله‌ی طبق برنامه ۸٫۷R سود آورده‌اند و ۱۸ معامله‌ی خارج از برنامه ۷٫۵R ضرر. یعنی این معامله‌گر استراتژی سودده دارد و تقریباً همه‌ی سودش را با معامله‌های بی‌برنامه پس می‌دهد. برش «حال هنگام ورود» هم نشان می‌دهد ۱۰ معامله‌ای که برای جبران ضرر قبلی گرفته شده، ۷٫۸R ضرر داده‌اند.

دو هشدار درباره‌ی برش زدن. اول، گروه‌های کوچک فریب‌دهنده‌اند. اگر گروهی ۸ معامله دارد، همان بحث بازه‌ی اطمینان شدیدتر سراغش می‌آید. دوم، اگر به اندازه‌ی کافی ستون برش بزنید، بالاخره گروهی پیدا می‌شود که تصادفاً عالی یا افتضاح است. قبل از برش، سؤالتان را بنویسید و بعد عدد را نگاه کنید.

فرایند را بسنجید، نه فقط نتیجه را

ستون «طبق برنامه بود؟» کنار ستون نتیجه، هر معامله را در یکی از چهار خانه می‌گذارد:

• طبق برنامه، سود: نتیجه‌ی درست. فقط تکرارش کنید.
• طبق برنامه، ضرر: هزینه‌ی کسب‌وکار. هیچ استراتژی‌ای همیشه نمی‌برد. این ضرر را نباید «اشتباه» شمرد.
• خارج از برنامه، ضرر: درس ارزان. علت را بنویسید و قانونی برای جلوگیری‌اش بگذارید.
• خارج از برنامه، سود: خطرناک‌ترین خانه. شانس را به شکل مهارت جا می‌زند و دفعه‌ی بعد گران تمام می‌شود.

معامله‌گری که فقط با نتیجه قضاوت می‌کند، خانه‌ی دوم را تنبیه می‌کند و خانه‌ی چهارم را تشویق؛ یعنی دقیقاً برعکس آنچه باید. ژورنال این را بی‌رحمانه نشان می‌دهد.

بازبینی هفتگی: نیم ساعت در روز شنبه

بازار فارکس از بامداد شنبه به وقت تهران تا بامداد دوشنبه بسته است. برای معامله‌گر ایرانی یعنی شنبه روز کاری است و بازار تعطیل؛ بهترین زمان برای بازبینی. یک روال ساده‌ی نیم‌ساعته:

1. همه‌ی معامله‌های هفته را با اسکرین‌شات‌هایشان مرور کنید.
2. به هر معامله یکی از چهار خانه‌ی بالا را بدهید.
3. چهار عدد اصلی را برای کل ژورنال به‌روز کنید، نه فقط برای این هفته.
4. یک برش انتخاب کنید و نگاه کنید؛ هر هفته فقط یکی.
5. یک تصمیم برای هفته‌ی بعد بنویسید. فقط یکی.

بازبینی ماهانه هم لازم است، ولی با یک قید: تا وقتی گروهی حداقل ۳۰ معامله ندارد، درباره‌ی حذفش تصمیم نگیرید.

کاغذ، اکسل یا نرم‌افزار ژورنال؟

هر سه کار می‌کنند، به شرط اینکه هر روز پر شوند.

• دفتر کاغذی مثل دفتر ژورنال ترید نوشتن را آهسته و آگاهانه می‌کند و برای ستون حال و دلیل ورود عالی است، ولی حساب کردن عددها و برش زدن با آن سخت است.
• اکسل یا گوگل‌شیت انعطاف کامل دارد و فرمول امید ریاضی و پروفیت فاکتور را در چند دقیقه می‌سازید. عیبش این است که ورود دستی همه‌ی عددها حوصله می‌خواهد و با اولین هفته‌ی شلوغ رها می‌شود.
• نرم‌افزار ژورنال مثل ژورنال آنلاین تحلیل‌گران برتر معامله‌ها را با یک اکسپرت مستقیم از متاتریدر ۵ می‌خواند، پس قیمت و حجم و نتیجه را لازم نیست تایپ کنید و وقت شما صرف ستون‌های مهم‌تر، یعنی ستاپ، حال و طبق برنامه بودن، می‌شود.

ترکیب رایج و خوب: نرم‌افزار برای عددها، و چند خط کاغذی برای حال و درس هر روز.

اشتباه‌های رایج در ژورنال‌نویسی

• نوشتن بعد از خروج. دلیل ورود را بعد از دیدن نتیجه بنویسید، داستان می‌شود. قبل از ورود بنویسید.
• فقط معامله‌های بد را ثبت کردن. ژورنال ناقص بدتر از نبودنش است، چون آمار کج می‌دهد.
• ستاپ‌های بی‌نام. اگر هر معامله یک توضیح تازه دارد، هیچ‌وقت نمی‌توانید گروه‌بندی کنید.
• قضاوت با ده معامله. دیدید که حتی چهل معامله هم برای قطعیت کم است.
• تغییر هم‌زمان چند چیز. اگر ستاپ و حجم و تایم‌فریم را با هم عوض کنید، ژورنال دیگر نمی‌تواند بگوید کدام کار کرد.

جمع‌بندی

ژورنال معاملاتی تنها جایی است که استراتژی شما با واقعیت روبه‌رو می‌شود. چند ستون ثابت، نتیجه بر حسب R، ستون «طبق برنامه بود؟»، بازبینی هفتگی و صبر کافی برای اینکه عددها معنا پیدا کنند؛ همین. اگر هنوز استراتژی مشخصی ندارید که در ژورنال بسنجید، از مقاله‌ی استراتژی معاملاتی و سبک‌های معاملاتی شروع کنید. اگر در چالش پراپ هستید، ژورنال تنها راه فهمیدن این است که چرا حد ضرر روزانه را می‌زنید.

در دوره‌ی استراتژی (تکنیکال پیشرفته) ژورنال‌نویسی بخشی از تمرین هر جلسه است و در جلسات مشاوره‌ی روانشناسی ژورنال خودتان را با مشاور مرور می‌کنید. برای شروع از صفر هم آموزش فارکس از صفر و آزمون رایگان تعیین سطح را ببینید. اگر با الیوت کار می‌کنید، شمارش‌هایتان را هم در ژورنال ثبت کنید؛ در مقاله‌ی امواج الیوت گفتیم چرا.

این مقاله صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و توصیه به خرید یا فروش هیچ دارایی نیست. معامله در بازارهای مالی، به‌ویژه با اهرم، ریسک بالایی دارد و ممکن است بخشی یا همه‌ی سرمایه‌ی شما از دست برود.