امواج الیوت چیست؟ سه قانون شمارش موج، نسبت‌های فیبوناچی و نقد بی‌تعارف
نیلوفر معراجیآموزش امواج الیوت به زبان ساده: ساختار پنج موج حرکتی و سه موج اصلاحی، سه قانونی که شکستنی نیست و چطور نقطه‌ی ابطال و حد ضرر می‌دهند، رهنمودهای فیبوناچی، زیگزاگ و فلت و مثلث، یک شمارش عددی روی EUR/USD با سه هدف موج ۳، و چرا دو تحلیلگر الیوتی دو شمارش متفاوت دارند؛ با شمارش‌گر و ماشین‌حساب تعاملی.
کمتر معامله‌گری است که اسم امواج الیوت را نشنیده باشد و کمتر کسی است که دو تحلیل الیوتی یکسان از یک نمودار دیده باشد. همین دو جمله خلاصه‌ی ماجراست: الیوت زبان دقیقی برای توصیف حرکت قیمت دارد، ولی شمارش موج‌ها کار ذهن انسان است و ذهن انسان دوست دارد در هر نموداری الگو پیدا کند.
این مقاله الیوت را از نسخه‌ی پیچیده و پیشگویانه‌اش جدا می‌کند و به بخشی می‌رسد که در معامله‌ی واقعی به کار می‌آید: سه قانون سفت‌وسخت که به شما می‌گویند کجا اشتباه کرده‌اید. در میانه‌ی مقاله یک شمارش‌گر تعاملی می‌بینید که موج‌ها را با آن می‌سازید و قانون‌ها را زنده امتحان می‌کنید، و یک ماشین‌حساب که از سه قیمت، حد ضرر و هدف‌ها را درمی‌آورد.
الیوت کی بود و چه گفت؟
رالف نلسون الیوت (۱۸۷۱ تا ۱۹۴۸) حسابدار آمریکایی بود که در دهه‌ی ۱۹۳۰، در دوران بیماری و خانه‌نشینی، داده‌های سال‌ها شاخص‌های سهام آمریکا را بررسی کرد. نتیجه را سال ۱۹۳۸ در کتاب «اصل موج» منتشر کرد. ادعای او این بود که قیمت حاصل روانشناسی جمعی است و روانشناسی جمعی بین خوش‌بینی و بدبینی با الگوهای تکرارشونده نوسان می‌کند.
نظریه چند دهه کم‌وبیش فراموش ماند تا اینکه فراست و رابرت پرکتر در ۱۹۷۸ کتاب «اصل موج الیوت» را نوشتند و آن را دوباره سر زبان‌ها انداختند. بیشتر قانون‌ها و اصطلاح‌هایی که امروز در آموزش‌ها می‌بینید از همین کتاب می‌آید.
ریشه‌ی فکری الیوت همان نظریه‌ی داو است که در مقاله‌ی تحلیل تکنیکال دیدیم: بازار در روند حرکت می‌کند و روند از سقف‌ها و کف‌ها ساخته می‌شود. الیوت یک قدم جلوتر رفت و گفت این سقف‌ها و کف‌ها تعداد و ترتیب مشخصی دارند.
ساختار ۵-۳: پنج موج با روند، سه موج خلاف آن
در یک بازار صعودی، چرخه‌ی کامل الیوت هشت موج دارد:
- موج‌های ۱، ۳ و ۵ موج‌های حرکتی‌اند و در جهت روند حرکت می‌کنند.
- موج‌های ۲ و ۴ اصلاح‌اند و بخشی از موج قبلی را پس می‌دهند.
- موج‌های A، B و C اصلاح کل این پنج موج‌اند.
نکته‌ی مهم‌تر، تقسیم‌پذیری است. هر موج حرکتی، اگر با بزرگ‌نمایی نگاه کنید، خودش از پنج موج کوچک‌تر ساخته شده و هر موج اصلاحی از سه موج کوچک‌تر. الیوت برای این لایه‌ها «درجه» تعریف کرد، از درجه‌ی چندقرنی تا درجه‌ای که در نمودار چنددقیقه‌ای دیده می‌شود. به زبان امروز، این ساختار یک فرکتال است: شکل کل در جزء تکرار می‌شود.
همین تقسیم‌پذیری هم قدرت الیوت است و هم ضعفش. قدرتش این است که روی هر تایم‌فریمی کار می‌کند. ضعفش این است که اگر شمارش در یک درجه جور نشد، تحلیلگر همیشه می‌تواند بگوید «این موج ۳ از درجه‌ی پایین‌تر بود» و دوباره بشمارد.
سه قانونی که شکستنی نیست
بیشتر چیزهایی که در الیوت می‌خوانید «رهنمود» است، یعنی معمولاً اتفاق می‌افتد. ولی سه مورد «قانون» است و اگر یکی بشکند، شمارش موج حرکتی غلط است:
- موج ۲ هرگز بیش از ۱۰۰٪ موج ۱ را اصلاح نمی‌کند. یعنی کف موج ۲ نمی‌تواند زیر شروع موج ۱ برود.
- موج ۳ هرگز کوتاه‌ترین موج حرکتی نیست. لازم نیست بلندترین باشد، ولی نمی‌تواند از هر دو موج ۱ و ۵ کوتاه‌تر باشد.
- موج ۴ وارد قلمرو قیمتی موج ۱ نمی‌شود. کف موج ۴ باید بالای سقف موج ۱ بماند. استثنای این قانون مثلث‌های قطری است که در موج‌های ۱ یا ۵ دیده می‌شوند و باید جداگانه شناخت.
ارزش واقعی این سه قانون برای معامله‌گر پیش‌بینی نیست، ابطال است. اگر فکر می‌کنید موج ۲ تمام شده و منتظر موج ۳ هستید، قانون اول به شما یک قیمت دقیق می‌دهد که اگر شکسته شد، دیگر جای بحث ندارد. همان قیمت، حد ضرر طبیعی شماست. این همان منطقی است که در مقاله‌ی استراتژی معاملاتی گفتیم: حد ضرر جایی است که ایده‌ی شما باطل می‌شود، نه جایی که دردتان می‌آید.
در شمارش‌گر زیر، با چهار لغزنده یک موج حرکتی بسازید. موج ۱ ثابت است و بقیه را شما تعیین می‌کنید. نمونه‌های آماده را هم بزنید تا ببینید شکستن هر قانون روی نمودار چه شکلی است.
شمارش‌گر الیوت: موج‌ها را بسازید، قانون‌ها را امتحان کنید
شمارش‌گر تعاملی؛ موج‌ها را با لغزنده‌ها بسازید
رهنمودها: نسبت‌های فیبوناچی و تناوب
الیوت در کارهای بعدی‌اش به این نتیجه رسید که نسبت‌های فیبوناچی در طول موج‌ها زیاد دیده می‌شوند. رهنمودهای رایج این‌هاست:
- موج ۲ معمولاً ۵۰ تا ۶۱٫۸ درصد موج ۱ را اصلاح می‌کند و گاهی تا ۷۸٫۶ درصد هم می‌رود.
- موج ۳ اغلب بلندترین موج است و طولش حدود ۱٫۶۱۸ برابر موج ۱ یا بیشتر است. معمولاً پرحجم‌ترین و پرشتاب‌ترین بخش روند است.
- موج ۴ معمولاً کم‌عمق‌تر است و حدود ۲۳٫۶ تا ۳۸٫۲ درصد موج ۳ را پس می‌دهد.
- موج ۵ اغلب با موج ۱ برابر است یا ۰٫۶۱۸ برابر طول موج ۱ تا ۳.
- تناوب: اگر موج ۲ تند و عمیق بود، موج ۴ احتمالاً آرام و کم‌عمق و افقی است و برعکس.
این‌ها را مثل خط‌کش استفاده کنید، نه مثل قانون. اینکه موج ۲ دقیقاً روی ۶۱٫۸ تمام شود همان‌قدر محتمل است که روی ۵۵ یا ۷۰ تمام شود. کار رهنمود این است که بگوید کجا دنبال تمام شدن اصلاح بگردید، و تأیید آن با رفتار قیمت در همان ناحیه است. در مقاله‌ی پرایس اکشن و مقاله‌ی الگوهای کندل استیک دیدیم این تأیید چه شکلی دارد.
موج‌های اصلاحی: زیگزاگ، فلت و مثلث
اگر موج حرکتی قانون روشن دارد، موج‌های اصلاحی جای اصلی سردرگمی‌اند. سه شکل پایه دارند:
- زیگزاگ (۵-۳-۵): اصلاح تند و عمیق. موج A پنج‌تایی، B سه‌تایی و کوتاه، C پنج‌تایی و معمولاً هم‌اندازه‌ی A. اصلاح‌های موج ۲ زیاد این شکلی‌اند.
- فلت (۳-۳-۵): اصلاح افقی. موج B تقریباً تا شروع A برمی‌گردد و C نزدیک انتهای A تمام می‌شود. بازار عملاً درجا می‌زند.
- مثلث (۳-۳-۳-۳-۳): پنج موج A تا E که دامنه‌شان کوچک می‌شود. معمولاً در موج ۴ یا موج B دیده می‌شود و قبل از آخرین حرکت در جهت روند می‌آید. شکلش همان مثلثی است که در مقاله‌ی الگوهای نموداری دیدیم.
این سه شکل می‌توانند با هم ترکیب شوند و اصلاح‌های پیچیده‌ای مثل «دوتایی» و «سه‌تایی» بسازند. صادقانه بگوییم: وقتی بازار وارد اصلاح پیچیده می‌شود، حتی الیوتی‌های باتجربه هم معمولاً فقط بعد از تمام شدنش می‌توانند بگویند چه بود. بهترین کار در این فاز، کنار ایستادن است.
یک شمارش روی عدد: از کف موج ۲ تا هدف موج ۳
فرض کنید روی EUR/USD قیمت از کف ۱٫۰۵۰۰ با پنج موج کوچک تا ۱٫۰۶۲۰ بالا رفته و بعد در سه موج تا ۱٫۰۵۴۶ اصلاح کرده است. اگر این شمارش درست باشد، اولی موج ۱ بوده و دومی موج ۲.
- طول موج ۱: ۱۲۰ پیپ.
- عمق موج ۲: ۷۴ پیپ از ۱۲۰، یعنی حدود ۶۱٫۷ درصد. داخل ناحیه‌ی معمول.
- نقطه‌ی ابطال: ۱٫۰۵۰۰. اگر قیمت زیر شروع موج ۱ برود، قانون اول شکسته و این شمارش تمام است.
- ورود: ۱٫۰۵۴۶، پس از یک تریگر کندلی در این ناحیه. ریسک تا ابطال ۴۶ پیپ است.
هدف‌های موج ۳ را با ضرب طول موج ۱ در نسبت‌های فیبوناچی و افزودن به نقطه‌ی ورود می‌سازیم:
| هدف | محاسبه | قیمت | سود تا هدف | نسبت به ریسک |
|---|---|---|---|---|
| برابری با موج ۱ | ۱ × ۱۲۰ پیپ | ۱٫۰۶۶۶ | ۱۲۰ پیپ | ۲٫۶ به ۱ |
| ۱٫۶۱۸ برابر | ۱٫۶۱۸ × ۱۲۰ پیپ | ۱٫۰۷۴۰ | ۱۹۴ پیپ | ۴٫۲ به ۱ |
| ۲٫۶۱۸ برابر | ۲٫۶۱۸ × ۱۲۰ پیپ | ۱٫۰۸۶۰ | ۳۱۴ پیپ | ۶٫۸ به ۱ |
حالا ادامه‌ی شمارش را هم ببینیم. اگر موج ۳ روی ۱٫۰۷۴۰ تمام شود و موج ۴ طبق رهنمود ۳۸٫۲ درصد آن را پس بدهد، کف موج ۴ حدود ۱٫۰۶۶۶ است؛ بالای سقف موج ۱ در ۱٫۰۶۲۰، پس قانون سوم هم برقرار است.
نسبت‌های سود به ریسک جدول وسوسه‌انگیزند، ولی دلیلشان نزدیک بودن نقطه‌ی ابطال است، نه قطعی بودن شمارش. احتمال اینکه شمارش شما غلط باشد کم نیست. برای همین اندازه‌ی حجم را طوری بگیرید که آن ۴۶ پیپ فقط یک درصد حساب را ببرد؛ فرمولش را در مقاله‌ی لوریج و مارجین آورده‌ایم.
با ماشین‌حساب زیر همین کار را با عددهای خودتان انجام دهید. برای جفت‌ارز، طلا و سهم بورس تهران نمونه‌ی آماده دارد.
ماشین‌حساب ورود الیوتی: ابطال، هدف‌ها و نسبت سود به ریسک
ماشین‌حساب تعاملی؛ عددهای خودتان را وارد کنید
چرا دو الیوتی، دو شمارش متفاوت دارند؟
این مهم‌ترین بخش مقاله است. الیوت از قدیم منتقدان جدی داشته است. بنوا مندلبرو، ریاضی‌دانی که خودش هندسه‌ی فرکتالی بازار را مطالعه می‌کرد، پیش‌بینی با موج را کاری بسیار نامطمئن می‌دانست که در آن قضاوت شخصی تحلیلگر از عددها مهم‌تر است. دیوید آرونسون هم در کتاب «تحلیل تکنیکال مبتنی بر شواهد» نوشت که الیوت با قانون‌های شل و موج‌های تودرتو می‌تواند تقریباً به هر تکه از تاریخ بازار بچسبد، و همین انعطاف آن را از یک نظریه‌ی آزمودنی دور می‌کند.
مشکل در عمل این شکلی است:
- شروع شمارش انتخابی است. هر کف را می‌شود شروع موج ۱ گرفت و هر کدام شمارش متفاوتی می‌دهد.
- درجه‌ی موج انعطاف دارد. وقتی شمارش جور نمی‌شود، می‌شود گفت موج‌ها از درجه‌ی دیگری بوده‌اند.
- اصلاح‌ها چندشکلی‌اند. زیگزاگ، فلت، مثلث و ترکیب‌هایشان تقریباً هر حرکت خلاف روندی را توضیح می‌دهند.
نتیجه اینکه شمارش «بعد از اتفاق» همیشه قانع‌کننده است. آزمون واقعی این است که قبل از اتفاق، کنار شمارش اصلی، شمارش جایگزین و قیمت ابطال هر دو را بنویسید. اگر تحلیلی فقط هدف دارد و نقطه‌ی ابطال ندارد، آن تحلیل نیست، داستان است. این همان خطایی است که در مقاله‌ی روانشناسی معامله‌گری به آن تأیید خواستن گفتیم: دنبال شواهدی می‌گردیم که با باور ما جور باشد.
الیوت را کنار کدام ابزارها بگذاریم؟
الیوت به‌تنهایی سیستم معاملاتی نیست. نقشه‌ای است که به شما می‌گوید احتمالاً کجای روند هستید. ترکیبی که در عمل بهتر جواب می‌دهد این است:
- ساختار بازار از پرایس اکشن: آیا سقف و کف بالاتر واقعاً شکل گرفته؟
- ناحیه‌ی اصلاح از فیبوناچی: موج ۲ یا ۴ احتمالاً کجا تمام می‌شود؟
- تریگر ورود از کندل‌ها: آیا قیمت در آن ناحیه واقعاً برگشت؟
- فیلتر شتاب از اندیکاتورها: واگرایی RSI بین موج ۳ و ۵ رایج است و هشدار پایان روند می‌دهد.
- مدیریت ریسک از مدیریت سرمایه: هر ایده، از جمله شمارش الیوت، با ریسک ثابت و کوچک.
اگر با اسمارت مانی کار می‌کنید، شباهت‌ها را می‌بینید: «شکار نقدینگی» زیر کف قبلی اغلب همان انتهای موج ۲ یا موج C است. اسم‌ها فرق دارد، مشاهده یکی است.
اشتباه‌های رایج در شمارش امواج الیوت
- شمردن روی تایم‌فریم خیلی کوچک. نویز یک‌دقیقه‌ای هر الگویی را می‌سازد. از تایم‌فریم روزانه یا چهارساعته شروع کنید.
- جابه‌جا کردن حد ضرر وقتی قانون شکست. شکستن قانون یعنی خروج، نه شمارش دوباره با پول باز.
- پیش‌بینی موج ۵ از وسط موج ۳. هر چه هدف دورتر باشد، تعداد شمارش‌های ممکن بیشتر است.
- دیدن موج ۳ در هر حرکت تند. حرکت تند می‌تواند موج C یک اصلاح باشد. شمارش جایگزین همیشه لازم است.
- ثبت نکردن شمارش‌ها. تا وقتی شمارش‌ها و نتیجه‌شان را ننویسید، نمی‌دانید الیوت برای شما کار می‌کند یا فقط حس خوبی می‌دهد. در مقاله‌ی ژورنال معاملاتی نشان داده‌ایم چطور.
جمع‌بندی و مسیر یادگیری
امواج الیوت زبان خوبی برای توصیف روند است و سه قانونش ابزار دقیقی برای پیدا کردن نقطه‌ی ابطال. ولی ادعای پیش‌بینی بلندمدتش را با شک بپذیرید و همیشه شمارش جایگزین داشته باشید. اگر تازه شروع کرده‌اید، اول آموزش فارکس از صفر و تحلیل تکنیکال را بخوانید. الیوت روی پایه‌ی ساختار بازار سوار می‌شود، نه به جای آن.
برای یادگیری عملی، دوره‌ی استراتژی (تکنیکال پیشرفته) و دوره‌ی جامع فارکس حضوری شمارش موج را روی نمودار زنده تمرین می‌کنند. اگر نمی‌دانید از کجا شروع کنید، آزمون رایگان تعیین سطح را بزنید. در اتاق ترید هم می‌توانید شمارش‌های خودتان را کنار معامله‌گرهای دیگر محک بزنید.
این مقاله صرفاً جنبه‌ی آموزشی دارد و توصیه به خرید یا فروش هیچ دارایی نیست. معامله در بازارهای مالی، به‌ویژه با اهرم، ریسک بالایی دارد و ممکن است بخشی یا همه‌ی سرمایه‌ی شما از دست برود.
این مقاله را تا آخر خواندید؟
علامت بزنید تا در فهرست مقاله‌ها کنارش تیک بخورد و بدانید کدام‌ها را خوانده‌اید.